thai art2

ศิลปะไทยครั้งรัชกาลที่ 1 : รุ่งอรุณของศิลปะ (1)

            จากบทความที่แล้ว ที่ได้กล่าวถึงตัวอย่างงานศิลปกรรมครั้งรัชกาลที่ 1 ที่ควรดูควรชมไปบ้างแล้ว เช่น หมู่พระที่นั่งต่างๆในพระบรมมหาราชวัง งานศิลปกรรมในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม วัดระฆังโฆสิตาราม รวมไปถึง งานศิลปกรรมในพระที่นั่งในพระราชวังบวรสถานมงคล

          ในบทความนี้ เราลองมาลงรายละเอียดของงานศิลปกรรมเหล่านั้นกันว่า แต่ละแหล่งแต่ละสถานที่จะมีวัตถุสถานใดที่เก่าแก่และงดงามไปจนถึงสมัยรัชกาลที่ 1 บ้าง ไม่ให้เป็นการเสียเวลา เราลองมาดูกันตามแต่ละสถานที่ได้เลย

  1. พระที่นั่งต่างๆในพระบรมมหาราชวัง เนื่องด้วยพระบรมมหาราชวังนั้นเป็นเสมือนบ้านของพระมหากษัตริย์ในราชวงศีจักรีมาทุกยุคทุกสมัย การบูรณะซ่อมแซมวัตถุสถานต่างๆจึงมักเกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลา แม้กระนั้นการเข้าไปจัดการและบูรณะก็จำกัดวงอยู่เฉพาะผู้มีอำนาจจัดการ คือ พระบรมวงศานุวงศ์และองค์กษัตริย์ เป็นต้น ทางหนึ่ง การบูรณะซ่อมแซมดังกล่าวย่อมส่งผลให้งานศิลปกรรมที่ยืนยันได้ว่าเป็นสมัยรัชกาลที่ 1 คงเหลืออยู่ไม่มากนัก แต่มิใช่ว่าไม่คงเหลืออะไรอยู่เลย ดังตัวอย่างเช่น พระที่นั่งดุสิตาภิรม ที่รูปลักษณ์ภายนอกถูกซ่อมแซมไปหมดแล้วสมัยรัชกาลที่ 3 คงเหลือไว้แต่เสาสลักลายกับเสาไม้ในประธาน ที่เป็นฝีมือสมัยรัชกาลที่ 1 เท่านั้น
  2. วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ขยับมาจากพระบรมมหาราชวังส่วนกลางและส่วนท้าย แต่ยังอยู่ในเขตพระบรมมหาราชวังส่วนหน้า เป็นที่ตั้งของวัดพระศรีรัตนศาสดารามหรือ วัดพระแก้วที่คนไทยรู้จักกันดีสถานที่แห่งนี้ยังคงเหลืองานศิลปกรรมที่เป็นต้นแบบของงานศิลปะและงานช่างครั้งรัชกาลที่ 1 อยู่อย่างเด่นชัด สิ่งก่อสร้างดังกล่าว ได้แก่ พระอุโบสถ และ พระมณฑป รวมไปถึง หอพระมณเฑียรธรรม ด้วยนั้นเองนับได้ว่าแม้วัดหลวงแห่งนี้จะผ่านการซ่อมแซมและสร้างเพิ่มเติมมาหลายต่อหลายครั้ง แต่ก็ยังคงเหลือสิ่งก่อสร้างสำคัญๆครั้งรัชกาลที่อยู่อย่างครบถ้วน ในส่วนของเรื่องความงามทางศิลป์นั้น สิ่งก่อสร้างทั้ง 3 ต้องเรียกได้ว่าเป็นต้นแบบในการพัฒนางานช่างและงานศิลปะไทยยุคต่อๆมาเสมอ จวบจนปัจจุบันเลยทีเดียว

เสียดายว่ายังไม่ทันได้ก้าว ได้ขยับออกไปจากพระบรมมหาราชวังและวัดพระแก้วเลย ก็หมดพื้นที่และเวลาเสียก่อนแล้ว ดังนั้น ในบทความหน้า เรามาลองตามดูงานศิลปะครั้งรัชกาลที่ 1 ที่อื่นๆที่ได้เกริ่นนำต่อไปว่า แต่ละที่แต่ละแหล่งจะคงเหลืออะไรที่เป็นหลักเป็นฐานครั้งต้นกรุงรัตนโกสินทร์ให้กับคนรุ่นเราได้ชม ได้ตามรอยกันอยู่บ้าง แต่ละทีจะมีความงามเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวอย่างไร ห้ามพลาด